Bartłomiej Zajdel

 

 

Bartłomiej Zajdel – ur. w 1976 roku, absolwent filologii polskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Mieszka i pracuje w Grabownicy Starzeńskiej.

 

 

 

 

 

 

 

Życie literackie Sanoka drugiej połowy XX wieku (na tle tradycji i dorobku czasów wcześniejszych)

Myśląc o środowisku literackim Sanoka, pierwszym skojarzeniem jest z pewnością nazwisko Janusza Szubera (ur. 1947), jednego z najwybitniejszych twórców współczesnej poezji polskiej. Jego niezwykły i dojrzały debiut – I nagroda w IV edycji konkursu „Ziemia rodzinna Grzegorza z Sanoka w literaturze” z 1994 roku oraz publikacja w dwóch kolejnych latach tzw. „pięcioksięgu”, obejmującego cały ówczesny dorobek autora (Paradne ubranko i inne wiersze, Apokryfy i epitafia sanockie, Pan Dymiącego Zwierciadła, Gorzkie prowincje, Srebrnopióre ogrody) – był wydarzeniem przełomowym nie tylko dla lokalnego środowisko, ale również dla całej rodzimej literatury. Autor Chłopca mieszającego powidła zajął w niej od razu osobne i ważne miejsce, a kolejne tomy potwierdziły wagę jego głosu poetyckiego.

Sanok nie pojawił się oczywiście na mapie literackiej Polski wraz z pierwszą książką Janusza Szubera. To stąd pochodził przecież wybitny renesansowy humanista, poeta i prozaik oraz profesor Akademii Krakowskiej Grzegorz z Sanoka (1406-1477). Piękno Ziemi Sanockiej sławili w swych utworach Aleksander Fredro (1793-1876), Zygmunt Kaczkowski (1825-1896) czy Wincenty Pol (1807-1872). Niezwykle istotną dla rozwoju życia kulturalnego miasta i okolic instytucją była, powstała w 1848 roku, drukarnia Karola Pollaka (1818-1880) – jedna z najważniejszych dla galicyjskiego ruchu wydawniczego drugiej połowy XIX wieku. O wielokulturowości przedwojennego Sanoka świadczy twórczość „przyjaciół ze szkolnej ławy” Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofii: Bohdana Igora Antonycza (1910-1937) – uznanego poety, zwanego często „ukraińskim Rimbaud”; ponownie odkrywanego w ostatnich latach Kalmana Segala (1917-1980) – debiutującego przed wojną prozaika, który w swych pisanych po polsku i w jidysz utworach przywoływał nieraz, utożsamiane z grodem Grzegorza, „Miasteczko” oraz mistrza słowa, wybitnego poety, dramaturga i prozaika Mariana Pankowskiego (1919-2011), który dopiero w XXI wieku zajął należne mu miejsce wśród najwybitniejszych twórców współczesnej literatury polskiej.

Lata powojenne były trudnych okresem dla kultury sanockiej. Zniknął niemal zupełnie ruch wydawniczy, a imprezy o charakterze literackim należały do rzadkości. Powolna zmiana na lepsze rozpoczęła się dopiero w 1974 roku, wraz z początkiem ukazywania się „Gazety Sanockiej – Autosan”, której redaktorem naczelnym został uznany poeta Wiesław Koszela (1936-1993). Na mapę literacką Polski wrócił Sanok 10 lat później, gdy w 1984 roku powstał miejscowy oddział Robotniczego Stowarzyszenia Twórców Kultury i działający przy nim Klub „Połoniny”. Udało się choć częściowo zintegrować środowisko, a na lokalnej scenie literackiej zaczęły liczyć się nazwiska Romana Bańkowskiego (1932-2004) oraz Ryszarda Kulmana (1947-2011). Prawdziwa rewolucja przyszła jednak w następnej dekadzie - w 1995 debiutował Janusz Szuber, a rok później, z inicjatywy Tomasza Korzeniowskiego – dziennikarza, tłumacza i literata - została utworzona Korporacja Literacka. Stowarzyszenie to znane było przede wszystkim z organizacji wielu, niezwykle ciekawych i ważnych nie tylko dla regionu, imprez kulturalnych (np. sesja naukowa „Julian Stryjkowski z Galicją w tle”) oraz wydawania „Dodatku Kulturalnego”. Korporacji udało się również zgromadzić w swych szeregach niemal całą czołówkę lokalnych twórców: literatów, plastyków, fotografów. Warto tu wymienić nazwiska poetów: Barbary Bandurki (ur. 1948), łączącego pisanie z twórczością malarską Leona Józefa Chrapki (ur. 1937), publikującego również utwory prozatorskie Janusza Gołdy (ur. 1948), święcącego w ostatnich latach coraz większe triumfy Jacka Mączki (ur. 1965), „bieszczadzkiego barda” Jana Szelca (1935-2008), który ostatnie lata swojego życia spędził w Sanoku, Haliny Więcek (ur. 1956) oraz prozaików: Augustyna Barana (1944-2010) – kultowego autora „Głowy wroga”, Włodzimierza Marczaka (1922-2016) czy Artura Olechniewicza (ur. 1959).